ទីណាមានការផ្លាស់ប្ដូរច្រេីន ទីនោះមានទុក្ខច្រេីន

កន្លែងណាមានការផ្លាស់ប្តូរច្រេីន កន្លែងនោះមានទុក្ខច្រេីន តែទុក្ខធ្វេីឲ្យមនុស្សចេះរេីបម្រះចេញពីទ្រុងនៃអវិជ្ជា ដែលកំពុងឃាំងពួកគេមិនឲ្យមានសេរីភាពក្នុងការគិត។

ព្រះអភិធម្មអប់រំអំពីចិត្តច្រេីនជាងគេបំផុតក្នុងចំណោមគម្ពីរទាំង៣នៃព្រះត្រៃបីដក គឺអប់រំសភាវៈរបស់ចិត្ត ហេីយនិងលក្ខណរបស់ចិត្ត។ ចិត្តបញ្ជាមនុស្សឲ្យធ្វេីអ្វីគ្រប់បែបយា៉ង។ វាទទួលអរម្មណ៍តាមទ្វារអារម្មណ៍ទាំង១២ ហៅ អាយតន; មានខាងក្រៅ៦ហេិយនិងខាងក្នុង៦ មាន៖

ភ្នែក, ត្រចៀក, ច្រមុះ, អណ្តាត, កាយ, មនោ ហៅថាអាយតនៈ ខាងក្នុង ( ហៅឲ្យពេញថា ចក្ខ្វាយតនៈ, សោតាយតនៈ, ឃានាយតនៈ, ជិវ្ហាយតនៈ, កាយាយតនៈ, មនាយតនៈ )។ រូប, សំឡេង, ក្លិន, រស, ផោដ្ឋព្វៈ, សភាវធម៌ ហៅថាអាយតនៈខាងក្រៅ( ហៅឲ្យពេញថា រូបាយតនៈ, សទ្ទាយតនៈ , គន្ធាយតនៈ, រសាយតនៈ ផោដ្ឋញ្វយតនៈ, ធម្មាយតនៈ)។ អារយតនៈទាំង១២នេះគឺជាភូមិលំនៅនៃទុក្ខរបស់មនុស្ស។

តេីអ្វីធ្វេីឲ្យមនុស្សនៅមិនស្ងៀម? 

ចិត្តរបស់មនុស្សជាអ្នកទទួលអារម្មណ៍ទាំងអស់ ដែលចូលតាម ទ្វារអារម្មណ៍ ទាំង១២នេះ; វាបញ្ជា មនុស្សមិនឲ្យនៅស្ងៀម វាធ្វេីឲ្យមនុស្សមិនបានសុខ វាធ្វេីឲ្យមនុស្សរស់ដោយអន្ទះអន្ទែង តក់ក្រអល់រហូតដល់ថ្ងៃស្លាប់។ វេទនាខន្ធធ្វេីឲ្យមនុស្សនៅមិនស្ងៀម ពីព្រោះវាជាអ្នកដឹងអារម្មណ៍។ យេីងអង្គុយមិនឈប់ក៏ស្លាប់, ដេីរមិនឈប់ក៏ស្លប់, ដេកមិនឈប់ក៏ស្លាប់, ឈរមិនឈប់ក៏ស្លាប់; យេីងត្រូវផ្លាស់ប្តូរមិនឈប់ដេីម្បីរស់។ យេីង អង្គុយលេីក្ដារ ថាវារឹងអង្គុយមិនស្រួល ទៅរកកៅអីពូកមកដាក់អង្គុយ; អង្គុយក្នុងបន្ទប់នេះថាក្តៅ ទៅរក ម៉ាសីុនត្រជាក់មកដាក់។ អង្គុយយូរៗ ចង់ដេីរ; ដេីរយូរៗ ថាមិនស្រួល ចង់ជិះឡាន។ តេីអ្វីទៅធ្វេីឲ្យយេីង ដឹងថាសុខឬទុក្ខ សោមនស្សឬទោមនស្ស ឬ ឧបេក្ខា។ វេទនា (ខន្ធ) ធ្វេីឲ្យយេីងដឹង; វេទនាខន្ធធ្វេីឲ្យយេីងផ្លាស់ប្តូរមិនឈប់  អារម្មណ៍ធ្វេីឲ្យយេីងផ្លាស់ប្តូរមិនឈប់។

វាមិនខុសពីការផ្លាស់ប្តូរសង្គមនោះដែរ; យេីងនៅក្នុងរបបសក្តិភូមិ ថាមិនស្មេីភាពគ្នា ចង់ដូរទៅ របបសង្គមនិយមថារដ្ឋជាអ្នកជួយទាំងអស់; បានរបបសង្គមនិយមហេីយ ចង់ដូរទៅរបបសាធារណៈរដ្ឋថាមានសេរីភាព បានរបបសាធារណៈរដ្ឋហេីយថាពុករលួយ ចង់ដូរទៅរបបកុម្មុយនិស្តថាគ្មានអ្នកមានគ្មានអ្នកក្រ បានរបបកុម្មុយនិស្តហេីយថាកាប់សម្លាប់ជ្រុលពេក ចង់ដូរត្រឡប់មករបបជារាជានិយមវិញ ប៉ុន្តែមនុស្សផ្លាស់ប្តូរដោយអវិជ្ជា។ បេីយេីងយក របបទាំងនោះមកថ្លឹងគ្នា វាមានទម្ងន់ស្មេីគ្នា វាគ្រាន់ជាពាក្យដែលមនុស្ស សន្មតប៉ុណ្ណោះ។

ហេតុអ្វីបានជាយេីងមិនដូរក្នុងឥរិយាបថនិមួយៗ របស់យេីង; បេីយេីងមិនដូរឥរិយាបថរបស់ យេីងទេ, អង្គុយ, ឈរ, ដេីរ, ដេក នៅកន្លែងណាក៏យេីងនៅតែមានទុក្ខដដែល។

បេីយេីងម្នាក់ៗ មិនដូរចរិតយេីងទេ ផ្លាស់ពីរបបណាទៅរបបណា ក៏វានឹងនៅតែដដែល។ 

ការគិតមានកម្លាំងយា៉ងមហិមា វាធ្វេីឲ្យខ្ញុំគិតដេីម្បីសរសេរអ្វីមួយដល់អ្នកអាន ហេីយពេលគេអានរួចហេីយធ្វេីឲ្យគេចេះគិត។