ការពិចារណាអារម្មណ៍

Bouawat Sithi

ពេលយេីងបដិបត្តិសមាធិឬវិបស្សនា យេីងត្រូវពិចារណា នូវអារម្មណ៍និមួយៗ ថាតេីវាជាអារម្មណ៍អ្វី ៖អារម្មណ៍ខឹង ស្អប់ ច្រណែន ចង់បាន ស្រឡាញ់ ឃ្លាន ប្រចាន់ សប្បាយចិត្ត កេីតទុក្ខ ទន់ឬរឹង។ល។ តេីអារម្មណ៍ទាំងនោះ វាមកតាមផ្លូវណា តាម ភ្នែក ត្រចៀក, ច្រមុះ, អណ្តាត, កាយ (ចិត្ត) ហេីយយេីងត្រូវលះវាចោលឲ្យអស់ មិនថាអារម្មណ៍៍នោះល្អឬអាក្រក់; វាអាក្រក់ទាំងអស់ ពីព្រោះវាជាកិលេស ដែលតោងជាប់និងចិត្តយេីងជានិច្ខ។ បញ្ញាយេីងនឹងកេីតឡេីងក្នុងខណៈដែលយេីងឃេីញច្បាស់ថាអ្វី(ធម៌))ទាំងអស់ មិនទៀង ប្រែប្រួលគ្រប់ពេលវេលា ហេីយយេីងពំុគួរតោងជាប់នូវធម៌ទាំងនោះឡេីយ។ សេចក្តីសុខរបស់យេីងនឹងកេីតឡេីងនៅពេលចិត្តយេីងលែងតោងជាប់និងធម៌ទាំងអស់នោះ។ យេីងនឹងក្លាយទៅជាមនុស្សម្នាក់គត់ដែលមានសេរីភាពយា៉ងបរិបូរ ពីព្រោះយេីងឈប់ទូលទម្ងន់ទាំងនោះនៅលេីក្បាលយេីងទៀតឡេីយ; នេះហេីយហៅថាព្រះនិព្វាន។

គ្រឹះនៃទុក្ខ ហៅថាអាយតនៈ ទាំង៦ មានខាងក្រៅហេីយនិងខាងក្នុង

ភ្នែក

យេីងមេីលឃេីញនិងភ្នែក យេីងដឹងថាស្អាតឬអាក្រក់។ បេីវាស្អាត វាតោងយេីងជាប់និងអារម្មណ៍ វាធ្វេីឲ្យយេីងចង់បាន; បេីមិនបានវាវិញ វានឹងធ្វេីឲ្យយេីងកេីតទុក្ខ។ បេីវាអាក្រក់ វាក៏តោងយេីងជាប់និងអារម្មណ៍ដែរ; យេីងចង់ឲ្យវាទៅបាត់ បេីវាមិនទៅវិញ វានឹងធ្វេីឲ្យយេីងកេីតទុក្ខដែរ។ ត្រចៀក, ច្រមុះ, អណ្តាត, កាយ (ចិត្ត) ក៏មានព្រឹត្តិកម្មដូចគ្នាដែរ។

ត្រចៀក

យេីងស្ដាប់ឮ ថាពីរោះឬមិនពីរោះ។ បេីសម្លេងនោះពីរោះឬមានអ្នកណានិយាយសរសេីរយេីង វាតោងជាប់និងអារម្មណ៍យេីង ពីព្រោះយេីងចូលចិត្តវា; យេីងចង់ឲ្យគេនិយាយល្អអំពីយេីងឬសរសេីរយេីងមិនឈប់ បេីគេឈប់និយាយល្អអំពីយេីងឬឈប់សរសេីរយេីង យេីងនឹងកេីតទុក្ខ ពីព្រោះវាតោងជាប់និងអារម្មណ៍យេីង។ បេីសម្លេងនោះមិនពីរោះឬមានអ្នកណានិយាយអាក្រក់អំពីយេីង វាតោងជាប់និងអារម្មណ៍របស់យេីង ពីព្រោះយេីងមិនចង់ឮវា, បេីយេីងនៅតែឮវាទៀត វាក៏ធ្វេីឲ្យយេីងកេីតទុក្ខដែរ។ អ្វីដែលមានភាពផ្ទុយគ្នាពីរ គឺវាធ្វេីឲ្យយេីងកេីតទុក្ខទាំងអស់។

ច្រមុះ

ច្រមុះធ្វេីឲ្យយេីងដឹងក្លិនក្រអូបឬល្អុយ; ក្លិនណាក្រអូប វាធ្វេីឲ្យយេីងចូលចិត្ត;  ក្លិនណាមិនក្រអូប វាធ្វេីឲ្យយេីងមិនចូលចិត្ត។ ក្លិនទាំងពិរគឺជាកិលេស ពីព្រោះវាតោងជាប់និងអារម្មណ៍យេីង។

អណ្ដាត

អណ្ដាតធ្វេីឲ្យយេីងដឹងរសជាតិ ឆ្ងាញ់ឬមិនឆ្ងាញ់, ផ្អែមឬល្វីង; បេីរសជាតិនោះឆ្ងាញ់ វាធ្វេីឲ្យយេីងចូលចិត្ត, បេីរសជាតិនោះមិនឆ្ងាញ់ វាធ្វេីឲ្យយេីងមិនចូលចិត្ត។ ឆ្ងាញ់ឬមិនឆ្ងាញ់, ផ្អែមឬល្វីង ជាកិលេសទាំងអស់ពីព្រោះវាតោងជាប់និងអារម្មណ៍យេីង។

កាយ

ការប៉ះទង្គិចរាងកាយធ្វេីឲ្យយេីងដឹងថារឹងឬទន់, ស្រួលឬមិនស្រួល ហេីយវាជាកិលេសទាំងអស់ពីព្រោះវាតោងជាប់និងអារម្មណ៍យេីង។ 

ចិត្ត

ចិត្តធ្វេី ឲ្យយេីងដឹងអារម្មណ៍ថាសោមនស្សឬទោមនស្ស​, ស្អប់ឬស្រឡាញ់, ច្រណែន, ប្រចាន់ ។ល។ ទាំងនេះជាកិលេស ទាំងអស់ពីព្រោះវាតោងជាប់និងអារម្មណ៍យេីង។

សេចក្តីសុខពិតប្រាកដគឺការមិនតោងអារម្មណ៍ទាំងអស់។