អគតិ ៤ យា៉ង ( ធម៌ពុំគួរប្រព្រឹត្តមាន៤យា៉ង)

អគតិគមនៈ អគតិគាមី អគតិប្បហាន

( សំ. បា. ) ការពុំគួរប្រព្រឹត្ត, សេចក្តីលម្អៀង : លុះក្នុងអគតិ, វិនិច្ឆ័យក្តីដោយអគតិ ។ អគតិ “សេចក្តី លម្អៀង” មាន ៤ យ៉ាង គឺ

១-ឆន្ទាគតិ (សំ. បា. < ឆន្ទ + អគតិ ) សេចក្តី លម្អៀង ព្រោះ ស្រឡាញ់;

២-ទោសាគតិ (បា. < ទោស + អគតិ; សំ. ទោឞ + អគតិ ) សេចក្តី លម្អៀង ព្រោះ ស្អប់;

៣-មោហាគតិ (សំ. បា. < មោហ + អគតិ ) សេចក្តី លម្អៀង ព្រោះ ល្ងង់, ព្រោះ ពុំ យល់ ការ ខុស ត្រូវ;

៤- ភយាគតិ (សំ. បា. < ភយ + អគតិ ) សេចក្តី លម្អៀង ព្រោះ ខ្លាច បុណ្យ ខ្លាច អំណាច ឬ ខ្លាច ចិត្ត គេ អគតិគមនៈ ឬ -គមន៍ (-គៈ- មៈ នៈ ឬ -គំ ) ការ លុះ ក្នុង អគតិ ។ អគតិគាមី អ្នក ដែល ច្រើន តែ លុះ ក្នុង អគតិ (បើ ស្រ្តី ជា អគតិគាមិនី ) ។ អគតិប្បហាន ឬ -ប្រហាន (-តិប- ប៉ៈ- ឬ- ប្រៈ-) ការ លះ អគតិ; ការ មិន លុះ ក្នុង អគតិ ។ ព. កា. ថា: រីជន សោសិ លុះ ក្នុង អគតិ ណា មួយ ឥត ដឹង លុះ កម្ម ឲ្យ ផល ទើប ធ្វើ ភ្នែក ស្លឹង គន់ គិត រំពឹង ដឹង ខ្លួន ថា ខុស ។ គួរ អស់ ជន ផង កុំ ធ្វើ កន្លង ទោះ ស្រី ទោះ ប្រុស ទោះ ធំ ទោះ តូច គួរ ខ្លាច កំហុស អំពើ ឆ្គង ខុស គួរ ចៀស វាង ឆ្ងាយ ។

អៈគៈតិ

อคติ แปลว่า ไม่ควรถึง หมายถึงไม่ควรประพฤติ ในศาสนาพุทธใช้ในความหมายว่าลำเอียง มี 4 คือ ฉันทาคติ โทสาคติ ภยาคติ โมหาคติ

1. ฉันทาคติ คือ ลำเอียงเพราะรัก
2. โทสาคติ คือ ลำเอียงเพราะชัง
3. ภยาคติ คือ ลำเอียงเพราะกลัว
4. โมหาคติ คือ ลำเอียงเพราะไม่รู้