តេីអវិជ្ជាកេីតមកពីណា?

តេីអវិជ្ជាកេីតមកពីណា?

ឫសគល់នៃអវិជ្ជាគឺចេញពីអ្នកដឹកនាំនិងសង្គម។

អវិជ្ជាប្រែថា ការមិនដឹងច្បាស់, សេចក្ដីល្ងង់ ភាសាបាលីអានថា " មោហៈឬមោហោ"; ទីតីនិងពាក្យថា បញ្ញាឬប្រាញ្ញា។ អវិជ្ជាគឺជាអង្គមួយ នៃអង្គ៣ របស់កិលេស។ ពាក្យថាអវិជ្ជានៅក្នុងព្រះ ពុទ្ធសាសនាគឺ៖

(ក). ការមិនដឹងអរិយសច្ចធម៌ទាំង៤ ១. មិនដឹងថាទុក្ខមានពិត, ២. មិនដឹងថាប្រភពនៃទុក្ខមានពិត, ៣. មិនដឹងថាការបញ្ចប់ទុក្ខមានពិត, ៤. មិនដឹងថាផ្លូវឆ្ពោះទៅរកការរលត់ទក្ខមានពិត;

(ខ). ការមិនដឹង លក្ខណធម្មជាតិទាំង៣ (ត្រៃលក្ខណ៍) ១. អនិច្ចំ ធម្មជាតិទាំងឡាយមិនទៀង មិននៅក្រោមអំណាចរបស់អ្នកណាម្នាក់, ២. ទុក្ខំ ជិវិតសត្វលោកទាំងអស់រមែងមានទុក្ខ កេីតក៏ទុក្ខ ចាស់ក៏ទុក្ខ ឈឺក៏ទុក្ខ ស្លាប់ក៏ទុក្ខ, ៣. អនត្តា ធម្មជាតិនៅចុបំផុតសូន្យ។

អវិជ្ជាមិនមែនសំដៅលេីមនុស្សដែលមិនបានចូលសាលាឬមិនបានអប់រំនោះទេ តែសំដៅលេីមនុស្ស ដែលគិតថាវត្ថុអ្វីទាំងអស់មិនចេះប្រែប្រួល ឬមនុស្សដែលមានមិច្ឆទិដ្ឋិ មានគំនិតផ្ទុយពីការអប់រំរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ យល់ថាអ្វីទាំងអស់អមត ជួនកាលមនុស្សដែលមានសញ្ញាបត្របណ្ឌិតក៏អាចចាត់ទុកថាជាមនុស្ស អវិជ្ជាបានដែរ។ ពាក្យថាមនុស្សអវិជ្ជានៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាសំដៅលេីមនុស្សដែលមិនចេះរលត់ទុក្ខ។

ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធប្រៀបមនុស្សអវិជ្ជាទៅនិងមនុស្សភ្នែកខ្វាក់ដែលកំពុងគិតអំពីពន្លឺ ពួកគេបានត្រឹមតែគិត ប៉ុន្តែពួកគេនឹងមិនបានឃេីញពន្លឺពិតប្រាកដនោះឡេីយ។ ព្រះអង្គមានមេត្ត ាធម៌ដល់ពួកគេ ទាំងអស់នោះ ហេីយចង់ចម្លងពួកគេឲ្យផុតពីវាលវដ្ដសង្សារនេះ។ ព្រះអង្គបានប្រាប់ពួកគេទាំងអស់នោះថាពួកគេទាំងអស់មិនមែនកេីតមកជាមនុស្សភ្នែកខ្វាក់នោះទេ ប៉ុន្តែពួកគេកំពុងដេីរ បិទភ្នែក។

សង្គមអប់រំមនុស្សឲ្យក្លាយទៅជាមនុស្សភ្នែកខ្វាក់; សង្គមត្រូវការមនុស្សភ្នែកខ្វាក់; មនុស្សភ្នែកខ្វាក់ជាមនុស្សដែលត្រូវការអ្នកដឹកដៃនៅពីមុខ; មនុស្សភ្នែកខ្វាក់ជាខ្ញុំបម្រេីល្អ ដែលតែងតែពឹងពាក់លេីមេដឹកនាំរបស់គេ ពីព្រោះពួកគេមិនអាចរស់នៅដោយខ្លួនឯងបានឡេីយ។

មនុស្សអវិជ្ជាជាមនុស្ស ដែលរស់នៅងាយស្រួល, មិនចេះបង្កបញ្ហា ហេីយមិនចេះបះបោរទៀតផង។ មនុស្សអវិជ្ជាជាមនុស្សដែលស្ដាប់បង្គាប់ ហេីយត្រៀមខ្លួនរួចស្រេចនឹងធ្វេីតាមគំនិតចោលម្សៀតពីមេដឹកនាំរបស់គេ។

សង្គមនិងអ្នកកាន់អំណាចចង់ឲ្យក្មេងទាំងអស់ក្លាយ ទៅជាមនុស្សខ្វាក់។ តាំងពីថ្ងៃក្មេងនោះធំឡេីង ត្រូវគេបង្ហាត់ក្មេងទាំងនោះឲ្យក្លាយទៅជាមនុស្សខ្វាក់ ហេីយគេដាក់ល័ក្ខណ៍ដល់ក្មេងទាំងនោះថា អ្នកត្រូវតែរៀនហេីយធ្វេីតាមគេ។

ការអប់រំទាំងមូលគ្មានអ្វីក្រៅពីការរួមគំនិតគ្នាធ្វេីអំពេីទុច្ចរិតដែលធ្វេីឲ្យក្មេងទាំងអស់ល្ងង់។ កេ្មងមិនត្រូវបានអប់រំសមាធិ ពីព្រោះសមាធិជាការបដិបត្តិ ដែលបង្កេីតនូវបញ្ញា ជួយបេីកភ្នែកមនុស្សឲ្យមេីលឃេីញផ្លូវច្បាស់, ធ្វេីឲ្យមនុស្សចេះគិតពិចារណា ឃេីញការពិតនៅក្នុងលោក, ធ្វេីឲ្យមនុស្សជឿជាក់លេីខ្លួនឯង, ធ្វេីឲ្យមនុស្សមេីលឃេីញទុក្ខរបស់ខ្លួនឯង ហេីយចេះរលត់ទុក្ខនោះ, ធ្វេីឲ្យមនុស្សមេីលឃេីញហេតុនិងផលដែលកេីតឡេីង ហេីយចេះដោះស្រាយនូវហេតុនិងផលនោះ, ធ្វេីឲ្យមនុស្សក្លាហានហេីយហ៊ានលះបង់ជិវិតខ្លួនដេីម្បីសេចក្តីសុខនៃអ្នករាល់គ្នា។ បញ្ញានោះនឹងកេីតឡេីង នៅពេលទុកុ្ខនិងហេតុនោះត្រូវវិនាសអស់។ អ្នកកាន់អំណាចខ្លាចណាស់ មនុស្សដែលមានបញ្ញាពីព្រោះមនុស្សមានបញ្ញា ធ្វេីឲ្យគេពិបាក គ្រប់គ្រង។

បេីបងប្អូនគិតថាមានប្រយោជន៍ដល់អ្នកដទៃ សូមជួយផ្ញេីបន្ត (share)

លក្ខណរបស់មនុស្សដែលអវិជ្ជា

ផ្អែកលេីការអធិបាយនៃព្រះអភិធម្មថា មនុស្សដែលអវិជ្ជាគឺជាមនុស្សមិនដឹងធម៌ គិតថាអ្វីៗទាំង

អស់ជា (អត្តា) មានខ្លួនប្រាណ, មានអញ មានឯង, នោះជារបស់អញ នេះជារបស់ឯង; គិតថា របស់ទាំងអស់មិនចេះប្រែប្រួល; ជាមនុស្សមានះ, ប្រកាន់, ចចេស, អគតិ, ចូលចិត្តមេីលងាយអ្នកដទៃ; ជាមនុស្សចូលចិត្តធ្វេីការប្រៀបធៀបឬបែងចែកវណ្ណ ដូចជាអញមានឋានះខ្ពស់ឯងមាន ឋានះទាប, អញមាន ឯងក្រ, អញឆ្លាត ឯងល្ងង់, អញស្អាត ឯងអាក្រក់, កូនអញឆ្្លាតអូនឯង

ល្លង់ជាដេីម ។ល។

មនុស្សដែលអវិជ្ជាជាមនុស្សដែលមានអកុសលចិត្តជាបច្ច័យ តែងតែគិតថាសេចក្ដីសុខកេីតមក ពីមានមនុស្សគោរពច្រេិីន, មានអំណាច, មានបុណ្យស័ក្តិខ្ពស់, មានសម្ភារៈច្រេីន, ចូលចិត្តរកសីុ

ការប្រណាំងប្រជែង, ចូលចិត្តប្រេីការឆ្លាតឬការឈ្លះវៃនិងកលល្បិចផ្សេងៗដេីម្បីឲ្យមានប្រៀប លេីអ្នកដទៃ, ចូលចិត្តគំរាមកំហែងឬប្រេីហិង្សារឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃ, ចូលចិត្តព្យាបាទអ្នក ដទៃដេីម្បីធ្វេីឲ្យគេមានការឈឺចាប់, ចូលចិត្តកាប់ទន្ទ្រានព្រៃឈេីធ្វេីបាបសត្វមិនឲ្យរស់នៅ។