តេីហេតុអ្វីបានជាខ្មែរយេីងអន់បញ្ញា?

បញ្ញាមិនទាក់ទងនិងការចេះដឹង មិនទាក់ទងនិងការអប់រំ ឬការបានសិក្សាខ្ពស់នោះទេ ប៉ុន្តែវា ទាក់ទងនិងចិត្ត និងអារម្មណ៍ និងសតិស្មារតីរបស់មនុស្ស។ បញ្ញាមិនអាចកេីតឡេីងបាន បេីយេីង ពំុមានសេចក្តីស្ងប់នៅក្នុងខ្លួន ឬនៅក្នុងចិត្តនោះឡេីយ។

បញ្ញាកេីតឡេីង នៅពេលយេីងអង្គុយការពិចារណាឃេីញច្បាស់ថាបញ្ចខន្ធទាំងអស់មាន៖ រូប, វេទនា, សញ្ញា, សង្ខារ, វិញ្ញាណ ថាអនិច្ចំ (ធម្មជាតិទាំងអស់មិនទៀង), ទុក្ខំ (ជីវិតសត្វលោកទាំងអស់រមែងមានទុក្ខ), អនត្តា (ធម្មជាតិទាំងអស់មិនមែនជារបស់អញឬរបស់ឯង ឥតមានអ្វីទាំងអស់) ដែលយេីងពុំគួរតោងវាឡេីយ កំណត់ថាធម្មជាតិទាំងអស់ គ្រាន់តែជាអារម្មណ៍ដែលកេីតហេីយក៏រលត់ទៅតាមធម្មជាតិប៉ុណ្ណោះ។  អារម្មណ៍កេីតឡេីងបានគ្រប់ពេលវេលា ដោយគ្មានអ្នកណាបញ្ជាឬ បង្គាប់វាបាន។  អារម្មណ៍ទាំងនេះហេីយហៅថាកិលេស។

កិលេស ប្រែថាការសៅហ្មងចិត្ត មានអង្គ៣គឺ៖១. លោភៈ គឺការចង់បានហួសពេក, ២. មោហៈ គឺអវិជ្ជាឬការមិន ដឹងខុសត្រូវ, ៣. ទោស គឺការមានកំហឹង។ មនុស្សពេលណាមានកិលេសគ្របសង្កត់ វានឹងធ្វេីឲ្យពួកគេអន់បញ្ញា ធ្វេីឲ្យពួកគេមានចិត្តមួម៉ៅច្របូកច្របល់ ធ្វេីឲ្យពួកគេមានសតិនិងអារម្មណ៍ទន់ខ្សោយ។ មនុស្សដែលមានកិលេសច្រេីនគឺជាមនុស្សដែលកេីតរោគចិត្ត ឬមានជម្ងឺខាងអារម្មណ៍ ឬអាចហៅថាជម្ងឺខួរក្បាល។

សង្គមណាដែលពរពេញទៅដោយមនុស្សដែលមានកិលេសច្រេីន សង្គមនោះនឹងជួបតែវិបត្តិ ហេីយនិងភាពវឹកវរ។ មនុស្សនឹងកាប់សម្លាប់ដណ្ដេីមគ្នាសីុ ដណ្ដេីមគ្នាធ្វេីធំ យកឈ្នាះយកចាញ់មិនចេះចប់ព្រោះតែកិលេសជាអ្នកបញ្ជា។

រោគចិត្តឬជម្ងឺខាងផ្លូវចិត្ត ជាជម្ងឺមួយដែលគ្រូពេទ្យមិនអាចមេីលជាងាយៗ ដោយប្រេីឳសថ ដែលទិញមកពីហាងលក់ថ្នាំ។ ប៉ុន្តែជម្ងឺនេះអាចមេីលជាដោយមិនចាំបាច់អស់ប្រាក់ទិញថ្នាំទៀតផង។ ការថែរក្សាជម្ងឺនេះយា៉ងសក្ថិសិទ្ធនោះគឺការហាត់អប់រំចិត្ត ដុសខាត់ចិត្តយេីងឲ្យបរិសុទ្ធ ដោយបដិបត្តិសមាធិ និងវិបស្សនា។

by Bouawat Sithi